Omgeving: Lees verder

Neeltje Jans: Binnen de kaders van wat de mens gemaakt heeft, natuurlijk

Neeltje Jans lijkt in beton gegoten. Alle kleur is even op vakantie. Waar wij over het tij gaan. Dat dachten we tenminste. De natuur moet zich vooralsnog strikt binnen de lijntjes van de waterbouwers houden.

Het parkeerterrein bij het Topshuis. Ze zwaait. Dat was niet nodig. Hoe meer natuurbevorderaars je tegenkomt, hoe duidelijker ze zich onderscheiden. Niet alleen de kleding, die in dit seizoen altijd wind- en waterdicht is. Zelfs de onafscheidelijke verrekijker is niet doorslaggevend voor het profiel. Het heeft meer met uitstraling te maken. Doortastend, energiek. Iets slagvaardigs. De natuur is maakbaar, daar staan we voor. Daar staat Petra Schoof voor.

Op Neeltje Jans is die maakbaarheid alomvattend. Een zandplaat in de Oosterschelde was het, die zich alleen met laag water liet zien. Toen kwamen de waterbouwers, om een Ramp voor eens en altijd uit te bannen. Of die doelstelling ook reëel is, wordt hoe langer hoe onzekerder. De zeespiegel rijst. En de Oosterschelde is wel erg zandhongerig geworden. In technische kringen is het halleluja verstomd.

Een precies tegengestelde ontwikkeling zie je bij de natuurbeschermers. Petra Schoof is nu 73 jaar. Ze is een gepensioneerde gids van de Stichting Het Zeeuwse Landschap. Neeltje Jans is haar terrein. Ze was erbij toen mattenleggers en hefschepen de Oosterschelde eindig maakten. Tranen in haar ogen, ze zal het nooit vergeten, wat een verwoesting van de natuur. Nu, twintig jaar verder, hebben plant en dier zich herpakt. Binnen de kaders van wat de mens heeft aangelegd, natuurlijk. Konijnen hebben een speeltuin gemaakt van de weg naar de vogelkijkhut. Zij doen net of het zomer is. Wij niet. Gezien het onvermurwbare grijs en de waterkoude wind besluiten we strategisch te wandelen. Te voet dus alleen naar een aantal hoogtepunten, zoals de hut met het vizier op de voor watervogels aangelegde hoogwatervluchtplaats. Er zitten volop scholeksters, in hun zwartwitte uitdossing nauwelijks te onderscheiden tussen de basaltblokken. Petra Schoof stopt iets verderop enthousiast bij een scheur in het asfalt, waar zich een duindoornstruik doorheen heeft gewurmd. "Dat zou er nou gebeuren, als de mensen er niet meer zouden zijn. Ach, ik ben zo blij als ik zie hoe de natuur zich hier op dit eiland ontwikkelt. Dat geeft hoop voor de rest van de wereld." Ze haalt de eerste zin aan van de kinderbijbel van Anne de Vries: 'Er bloeit een bloempje langs de weg, een klein en nietig madeliefje.' "Als je daaraan denkt, daar kan geen beton of asfalt tegenop."

Het infoduin is de moeite waard. Een pagode met een scheve muts van architect Ashok Bhalotra staat er centraal, op een zoetwaterbel. Het bouwwerk is bekleed met kleurige mozaïektegeltjes. De infoborden over duinen, vogeleiland, dijken, duinvorming, slufter, Noordzee en Oosterschelde zijn op rolstoelershoogte bevestigd. Het enthousiasme van de gids, als ze ontdekt dat er mos groeit op de gladde tegeltjes, is passend.

Neeltje Jans is behalve een eiland en stormvloedkering ook een verbindingsader. De autoweg snijdt de natuurgebieden als een mes in tweeën. Mens en landdier, die van de Oosterschelde- naar de Noordzeekant willen, hebben baat bij de onder de weg aangelegde tunnels. De Zeeuwse kunstenaar Kees van Gilst heeft er eentje halverwege de jaren negentig onder handen genomen. Aalscholvers, kluten, scholeksters, tureluurs, drieteentjes, eidereenden, op het plafond vissen en planctonachtige vormen. Aan het begin houden een kraai en een krab het gordijn van het schouwtoneel vast. Schoof: "In de tunnel zie je alles wat er op Neeltje Jans te vinden is. Kijk, de menselijke activiteiten zijn in aparte kaders gezet." Er is licht aan het eind van de tunnel. Grijs licht, dat de voormalige mattenhaven niet meteen een zomers aanzien geeft. Stemmen klinken hol in de tunnel. "Bij alles wat groeit en leeft en bloeit, moeten we wel goed beseffen, dat wij mensen er deel van zijn. Dat voel je hiet op Neeltje Jans goed."